بازنشر نوشته‌ای از فضل الله نکولعل آزاد

در اواسط دهه‌ی پنجاه در مجله‌ی (سپید و سیاه) خواندم؛ تعدادی از ادبا پذیرفته‌اند که واژگانی چون: «موسی، عیسی، کبری، حتی» را به ضرورت لفظ می‌توان به صورت «موسا، عیسا، کبرا، حتا» نوشت!

پس از آن چند تن از ادبای (مجله‌ی سخن) نیز به چنین موضوعی اشاره کردند که موضوع مطرح شده‌ی آنها هم به باد فراموشی سپرده شد و بی‌نتیجه ماند!

یک دهه‌ی پیش نیز ادبایی که با ماهنامه‌ی ادبی «آدینه» همکاری می‌کردند؛ چنین پیشنهادی را پذیرفتند و با فرهنگستان ادب فارسی در میان گذاشتند اما به علت توقیف ماهنامه‌ی «آدینه» در سال ۱۳۷۷ پیگیری آن موضوع ادامه نیافت و همچنان پروژه‌ای نیمه تمام باقی ماند!

دکتر محمد رضا باطنی منتقد نکته سنج در کتاب «زبان و تفکر» می‌گوید:

یکی از مشکلات زبان فارسی، بیشتر ناشی از وجود وام گرفتن از واژگان عربی است! اصلاح خط کار آسانی نیست، زیرا گذشته از اشکالات فنی، موضوعی است که در باره‌ی آن سوءتفاهم‌های زیادی وجود دارد و با احساسات شخصی و ملی افراد برخورد پیدا می‌کند. مسئله‌ی اصلاح خط، امری است زبان‌شناسی، ولی به‌رغم همه‌ی این گرفتاری‌ها و مخالفت‌ها خط فارسی باید تغییر کند یا اصلاح شود. خط امروز ما بسیار نارساست و برای منظورهای علمی و دقیق قابل اطمینان نیست.

نوشتن «الف» به‌جای «ی» در واژگانی چون (حتّی، موسی، عیسی، تقاضی، تمنّی، تقوی، نجوی، فتوی، تماشی، مصلّی، مبتلی، شوری، مبری، هوی، مسمّی) که امروزه به‌صورت (حتّا، موسا، عیسا، تقاضا، تمنّا، تقوا، نجوا، فتوا، تماشا، مصلّا، مبتلا، شورا، مبرّا، هوا، مسمّا) می‌نویسند؛ سابقه‌ی طولانی دارد.

محمد تقی بهار با استناد به موارد فوق در کتاب «بهار و ادب فارسی جلد دوم، ۱۳۷۲ خورشیدی» می‌گوید:

با الف نوشتن کلماتی که در عربی به «یاء مقصوره» نوشته می‌شود؛ کاملاً منطقی است و در تتبعاتی که شده، بارها دیده‌ام که متقدمان در قرون سابق این کلمات را با الف نوشته‌اند.

جان کلام این‌که؛ ابداً بر تغییر طرز نوشتار (حتّیٰ) به (حتّا) اشکالی روا نیست.